Những ngày cuối năm, khi làn sương sớm còn bảng lảng, làng nghề bánh chưng Hùng Lô (xã Vân Phú, tỉnh Phú Thọ) đã thức dậy trong một nhịp điệu rất riêng. Không phải tiếng máy móc, cũng chẳng phải tiếng còi xe, mà là mùi lá dong tươi, tiếng vo gạo lách tách, tiếng củi than nổ tí tách trong những bếp lửa đỏ hồng suốt đêm dài. Dường như, tất cả đã tạo nên thứ âm thanh quen thuộc báo hiệu mùa Xuân đang về rất gần.
Mảnh đất Phú Thọ – vùng đất Tổ linh thiêng, cái nôi của văn hóa Lạc Việt, không chỉ lưu giữ những lớp trầm tích lịch sử, mà còn chắt chiu, gìn giữ những hương vị truyền thống. Trong kho tàng ẩm thực ấy, bánh chưng Hùng Lô như một mạch ngầm bền bỉ, lặng lẽ chảy qua năm tháng, để mỗi độ Tết đến Xuân về lại tỏa hương ấm áp trong từng nếp nhà Việt.
Từ thuở xa xưa ấy, nghề gói bánh Hùng Lô đã bén rễ vào đời sống người dân, trở thành một phần của phong tục, của niềm tự hào làng xã.
Người dân nơi đây vẫn truyền tai nhau rằng, bánh chưng Hùng Lô ngon bởi sự “kỹ tính” từ những điều nhỏ nhất: gạo nếp phải dẻo thơm, hạt đều; thịt ba chỉ tươi, cân mỡ – nạc; đỗ xanh đãi sạch, đồ vừa tới; lá dong xanh mướt, không rách gân. Quan trọng hơn cả là cách gói và cách luộc bánh – những bí quyết không ghi thành sách, mà nằm trong đôi tay và kinh nghiệm của những người thợ lành nghề.
Bánh được luộc “mộc” bằng bếp than, nấu suốt đêm dài. Cứ khoảng một giờ, người luộc bánh lại cẩn thận châm thêm chút nước lã vào nồi đang sôi – bí quyết giản dị để bánh nhanh nhừ, dẻo thơm từ trong ra ngoài. Khi trời gần sáng, bánh được vớt ra, ép cho ráo nước, xếp ngay ngắn chờ ngày đoàn tụ.
Theo lời những bậc cao niên trong làng, Vân Phú được coi là cái nôi của nghề gói bánh chưng truyền thống để dâng Vua Hùng trong ngày Giỗ Tổ. Từ thuở xa xưa ấy, nghề gói bánh đã bén rễ vào đời sống người dân, trở thành một phần của phong tục, của niềm tự hào làng xã.
Bánh chưng Hùng Lô ngon bởi sự “kỹ tính” từ những điều nhỏ nhất
Từ khoảng từ những năm 1979 – 1981, nghề làm bánh chưng truyền thống ở Hùng Lô dần hình thành và phát triển.
Cũng theo ông Nguyễn Văn Vang – người đã có hơn 30 năm làm bánh chưng Hùng Lô cho biết: Người dân làng tôi vốn có truyền thống cần cù, chịu thương chịu khó. Nằm bên hữu sông Lô, được thiên nhiên ưu đãi cho phù sa màu mỡ, giao thông thuận lợi, trên bến dưới thuyền nên ngoài phát triển nông nghiệp bà con còn làm thêm các nghề phụ như mì, bún và các loại bánh. Đặc biệt là từ khoảng từ những năm 1979 – 1981, nghề làm bánh chưng truyền thống ở Hùng Lô cũng dần hình thành và phát triển. Bánh chưng Hùng Lô từ khi mới được đưa ra bày bán tại các chợ truyền thống đã có tiếng là ngon vì được chăm chút kỹ lưỡng từ khâu chọn nguyên liệu đến cách gói và luộc.
Những ngày giáp Tết, làng nghề bánh chưng Hùng Lô lại rộn ràng như một đại công xưởng thủ công. Từ đầu ngõ đến sân nhà, đâu đâu cũng là sắc xanh của lá dong, màu trắng tinh của gạo nếp, sắc vàng ấm của đỗ xanh. Người già, người trẻ quây quần bên nhau, người rửa lá, người vo gạo, người gói bánh – mỗi công đoạn là một mắt xích của Tết.
Khi chiều buông xuống cũng là lúc những nồi bánh lớn được đặt lên bếp. Lửa đỏ bập bùng, khói quyện mùi lá dong, mùi nếp mới – thứ hương thơm rất riêng của những làng quê còn giữ được Tết.
Du khách có dịp về Phú Thọ sẽ được trải nghiệm gói bánh chưng làng nghề Hùng Lô
Về làng nghề Hùng Lô, những bếp lửa vẫn đỏ suốt đêm, những chiếc bánh chưng vẫn lặng lẽ vuông vắn, xanh màu lá, nặng nghĩa tình
Chính sự cầu toàn, tỉ mỉ ấy đã làm nên thương hiệu bánh chưng Hùng Lô – thứ bánh không chỉ có mặt trong mâm cỗ ngày Tết, cưới hỏi, giỗ chạp, mà còn trở thành món quà quê được nhiều người trân quý.
Du khách thập phương về với đất Tổ, hiếm ai rời Hùng Lô mà tay không. Năm bảy, thậm chí mười chiếc bánh chưng được xách theo như mang theo cả hương vị Phú Thọ, cả ký ức làng quê về phố thị. Từ đó, bánh chưng Hùng Lô không còn là “đặc sản của riêng Phú Thọ”, mà đã trở thành món quà quen thuộc của cộng đồng người Việt mỗi độ Xuân về.
Xuân Bính Ngọ 2026 đang gõ cửa từng mái nhà. Và ở làng nghề Hùng Lô, những bếp lửa vẫn đỏ suốt đêm, những chiếc bánh chưng vẫn lặng lẽ vuông vắn, xanh màu lá, nặng nghĩa tình. Giữa nhịp sống hiện đại, hương bánh chưng Hùng Lô vẫn vẹn nguyên như một lời nhắc nhở dịu dàng: Tết là trở về – trở về với cội nguồn, với những giá trị bền bỉ đã nuôi dưỡng tâm hồn người Việt qua bao mùa Xuân.
Thanh Huyền – Tùng Vy