Bằng cách biến các trạm y tế phường xã thành “người gác cổng” chủ động, hệ thống y tế cơ sở TP.HCM đang hồi sinh mạnh mẽ, đưa dịch vụ chất lượng đến tận giường bệnh.
Mô hình phối hợp chiến lược giữa Sở Y tế, chính quyền địa phương và mạng lưới trạm y tế đang trở thành “bức tường lửa” vững chắc bảo vệ sức khỏe người dân ngay từ tuyến đầu, giải quyết triệt để tình trạng quá tải tại các bệnh viện lớn của TP.HCM.
Áp lực đổi mới từ thực tiễn y tế tuyến đầu
Hệ thống y tế tuyến cơ sở từ lâu đã được ví như “người gác cổng” bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, trước những biến động phức tạp của mô hình bệnh tật cùng áp lực già hóa dân số nhanh chóng, mạng lưới này đã bộc lộ nhiều thách thức lớn về mặt nguồn lực. Trong suốt một thời gian dài, các trạm y tế xã, phường phải gánh vác khối lượng công việc khổng lồ, từ phòng chống dịch bệnh đến quản lí các bệnh mãn tính không lây nhiễm nguy hiểm như tiểu đường, tăng huyết áp.
Bằng cách biến các trạm y tế phường xã thành “người gác cổng” chủ động, hệ thống y tế cơ sở TP.HCM đang hồi sinh mạnh mẽ, đưa dịch vụ chất lượng đến tận giường bệnh.
Tình trạng thiếu hụt trang thiết bị hiện đại và nhân lực chuyên môn sâu vô tình tạo ra tâm lí e ngại trong nhân dân. Hệ quả là người bệnh có xu hướng tìm thẳng lên các bệnh viện tuyến trên ngay khi xuất hiện các dấu hiệu bất ổn về sức khỏe, gây nên áp lực quá tải trầm trọng cho hệ thống y tế trung tâm.
Thực trạng này đòi hỏi một giải pháp mang tính chiến lược toàn diện và căn cơ, thay vì các khẩu hiệu mang tính phong trào. Ngành y tế nhận định rằng, một trạm y tế dù được đầu tư máy móc đắt tiền đến đâu cũng không thể phát huy tối đa công năng nếu thiếu đi sự đồng hành về mặt cơ chế của chính quyền bản địa và năng lực điều phối chuyên môn từ các bệnh viện lớn. Từ đòi hỏi gay gắt đó, mô hình phối hợp chặt chẽ giữa ba chủ thể: Sở Y tế điều phối chuyên môn, chính quyền địa phương tạo đà cơ chế, và trạm y tế chủ động chuyển mình đã ra đời, tạo nên thế “kiềng ba chân” vững chắc bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Sở Y tế TP.HCM và vai trò “nhạc trưởng” điều phối chuyên môn
Trong bức tranh tổng thể của y tế đô thị, vai trò của Sở Y tế mang tính quyết định trong việc phá vỡ khoảng cách về năng lực giữa các tuyến. Bằng việc triển khai chương trình kết nối hệ thống bệnh viện công lập với mạng lưới trạm y tế, ngành y tế đã tạo ra dòng chảy tri thức và kĩ thuật y khoa liên tục về vùng lõi. Theo đó, mỗi trạm y tế giờ đây được ghép cặp trực tiếp với một bệnh viện đa khoa uy tín, đồng thời nhận được sự hỗ trợ kĩ thuật vững chắc từ các bệnh viện chuyên khoa hàng đầu thành phố.
Đánh giá về bước đi chiến lược này, PGS.TS.BS Tăng Chí Thượng – Giám đốc Sở Y tế TP.HCM khẳng định: “Đổi mới y tế cơ sở không thể áp đặt một công thức chung rập khuôn cho mọi địa bàn, mà phải bắt đầu từ việc mổ xẻ thực trạng từng trạm y tế để bù đắp đúng khoảng trống năng lực. Thước đo thành công của ngành y tế không nằm ở số lượng văn bản điều động nhân sự, mà nằm ở tỉ lệ bệnh nhân mãn tính được quản lí tốt tại địa phương và năng lực tự chủ các kĩ thuật mới của đội ngũ bác sĩ cơ sở sau quá trình ‘cầm tay chỉ việc'”.
Sự dịch chuyển mang tính lịch sử này giúp các trạm y tế không còn đơn độc khi tiếp nhận công nghệ điều trị hay chuẩn hóa danh mục thuốc. Thông qua cơ chế hội chẩn từ xa (telehealth) và quy trình phối hợp chuyển viện nhanh chóng, mọi ca bệnh phức tạp đều nhận được ý kiến chuyên gia kịp thời, từ đó củng cố niềm tin vững chắc cho cả nhân viên y tế tuyến đầu lẫn người bệnh.
Nếu các kĩ thuật y khoa hiện đại được xem là hạt giống tốt, thì môi trường thể chế do chính quyền địa phương xây dựng chính là mảnh đất màu mỡ để hạt giống đó nảy mầm. Tại TP.HCM, công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu không còn là nhiệm vụ đơn độc của riêng ngành y, mà đã được nâng tầm thành chỉ tiêu chiến lược trong kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội hằng năm của các cấp chính quyền. Sự đồng hành trách nhiệm của UBND các cấp đã tháo gỡ triệt để những vướng mắc về hạ tầng, sửa chữa kịp thời các phòng khám xuống cấp và bảo đảm vật tư tiêu hao cho các kĩ thuật mới.
Phân tích sâu hơn về mối quan hệ mật thiết này, PGS.TS.BS Tăng Chí Thượng cho biết, sức mạnh đặc trưng của trụ cột chính quyền thể hiện rõ nét nhất ở năng lực huy động tổng lực hệ thống chính trị vào cuộc. Trong các chiến dịch khám sức khỏe toàn dân hay quản lí bệnh không lây nhiễm, lực lượng bám sát địa bàn này giúp rà soát từng hộ gia đình, vận động người dân tham gia và hỗ trợ nhóm yếu thế di chuyển. Sự kết nối chặt chẽ giữa cán bộ y tế với ban quản lí khu phố, tổ dân phố và mạng lưới cộng tác viên sức khỏe cộng đồng tạo nên những “đội phản ứng nhanh” đi từng ngõ, gõ từng nhà, xây dựng tấm lá chắn y tế an toàn từ sớm, từ xa.
Trạm y tế chủ động chuyển mình bằng công nghệ và tâm huyết
Mọi cơ chế hỗ trợ dẫu có hoàn thiện đến đâu thì thế trận y tế tuyến đầu chỉ thực sự vững mạnh khi bản thân mỗi trạm y tế phát huy được tinh thần tự lực. Người đứng đầu ngành y tế thành phố, PGS.TS.BS Tăng Chí Thượng đặc biệt nhấn mạnh rằng, bước chuyển mình quan trọng nhất chính là sự thay đổi tư duy từ thụ động chờ đợi người bệnh sang chủ động tiếp cận, quản lí sức khỏe cư dân dựa trên dữ liệu nhân khẩu học và mô hình bệnh tật đặc trưng của địa bàn.
Dưới sự hỗ trợ mạnh mẽ của công nghệ thông tin và hệ thống hồ sơ sức khỏe điện tử toàn dân, các bác sĩ tại trạm y tế hiện nay đã có thể phân tầng nguy cơ chính xác, lập danh sách theo dõi định kì cho từng bệnh nhân tiểu đường hay cao huyết áp. Đối với những trường hợp đặc biệt khó khăn như người cao tuổi neo đơn hay bệnh nhân tai biến bị hạn chế vận động, trạm y tế phối hợp cùng các đội chăm sóc sức khỏe liên tục để mang dịch vụ y tế đến tận giường bệnh.
Chuỗi cung ứng dịch vụ y tế thông suốt, không đứt gãy giữa bệnh viện lớn và trạm cơ sở khi tiếp nhận bệnh nhân ở giai đoạn ổn định chính là “chìa khóa vàng” giúp củng cố niềm tin, đưa người dân quay trở lại với y tế tuyến đầu, giải quyết triệt để bài toán quá tải bệnh viện một cách bền vững.