Mở dư địa tăng trưởng từ kinh tế sinh học

Kinh tế sinh học dự báo sẽ đóng góp phần lớn vào tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam giai đoạn tới

Tiềm năng lớn từ kinh tế sinh học

Theo báo cáo từ các tổ chức quốc tế như OECD và Diễn đàn Kinh tế Sinh học Thế giới, quy mô nền kinh tế sinh học toàn cầu hiện đạt khoảng 5.000 tỉ USD. Theo dự báo nền kinh tế sinh học sẽ tăng trưởng vượt bậc hướng tới mốc 30.000 tỉ USD vào giữa thế kỷ 21 (năm 2050), chiếm gần một phần ba giá trị kinh tế toàn cầu. Tại nhiều quốc gia tiên tiến ở Châu Âu và Bắc Mỹ, kinh tế sinh học đã đóng góp từ 10% đến hơn 20% vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP).

TS Trần Văn Tùng – Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI) cho biết, kinh tế sinh học, mô hình phát triển dựa trên việc sáng tạo, phát triển và sử dụng các nguồn tài nguyên sinh học tái tạo, là một động lực then chốt, một trụ cột mới cho nền kinh tế toàn cầu. Theo TS Tùng, không chỉ là giải pháp thay thế, kinh tế sinh học mở ra một phương thức sản xuất mới, thân thiện với môi trường, tối ưu hóa dòng tuần hoàn vật chất và đảm bảo sức khỏe cho xã hội. Đặc biệt, sự hội tụ giữa công nghệ sinh học và kỉ nguyên số đang tạo ra những bước nhảy vọt cho kinh tế sinh học

Trước đây, quá trình nghiên cứu và phát triển (R&D) trong ngành sinh học thường kéo dài hàng thập kỉ với chi phí đắt đỏ và tỉ lệ rủi ro cao. Giờ đây, khi công nghệ sinh học kết hợp cùng trí tuệ nhân tạo (AI), Dữ liệu lớn (Big Data), Điện toán đám mây và Chuỗi khối (Blockchain), nền kinh tế Việt Nam đang chứng kiến sự ra đời của khái niệm “Sinh học kĩ thuật số”. Sự giao thoa này không chỉ tăng tốc quá trình sáng tạo mà còn đưa các phát minh, các sáng chế sinh học áp dụng vào đời sống thực tiễn.

Công nghệ sinh học đang được ứng dụng vào rất nhiều sản phẩm và dịch vụ đa dạng. Ngoài những lĩnh vực truyền thống như y dược; chế biến nông sản, thực phẩm; các chế phẩm sinh học dùng trong nông nghiệp… hiện nay đã xuất hiện những khái niệm mới mẻ như liệu pháp tế bào và gene chính xác, công nghệ mRNA, y học nền tảng, sinh học tổng hợp… cho đến công nghệ làm đẹp sinh học, dinh dưỡng cá thể hóa. Công nghệ sinh học thậm chí được ứng dụng cả vào giải trí và thời trang.

Có thể nói, Việt Nam sở hữu lợi thế vô cùng to lớn để phát triển kinh tế sinh học. Việt Nam là một trong những quốc gia có độ đa dạng sinh học cao nhất thế giới, sở hữu nền nông nghiệp phát triển và nguồn phụ phẩm sinh học dồi dào chưa được khai thác hết giá trị.

Hội thảo về “Kinh tế sinh học và thương mại hoá công nghệ sinh học, động lực mới cho tăng trưởng mới trong kỷ nguyên số” thu hút chuyên gia kinh tế và đông đảo giới doanh nghiệp, doanh nhân tham gia

Theo TS Tùng, Nghị quyết 36-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học phục vụ phát triển bền vững đất nước trong tình hình mới đã khẳng định rõ: Công nghệ sinh học là ngành kinh tế – kĩ thuật quan trọng, là giải pháp then chốt để xây dựng nền kinh tế xanh, tuần hoàn. Mục tiêu đã được xác định đến năm 2045 là công nghệ sinh học đóng góp 10 – 15% vào GDP của cả nước.

Để kinh tế sinh học phát triển

Tại hội thảo “Kinh tế sinh học và thương mại hoá công nghệ sinh học, động lực mới cho tăng trưởng mới trong kỷ nguyên số”, các chuyên gia đã đặt ra những câu hỏi: Làm thế nào để biến tiềm năng trí tuệ và tài nguyên sinh học thành giá trị thương mại thực tế?

Theo PGS TS Phí Quyết Tiến-Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST), thực tế cho thấy, trong nền kinh tế sinh học, khoảng cách từ “phòng thí nghiệm” đến “thị trường” tại Việt Nam vẫn còn những khó khăn. Do vậy, sự cần thiết phải đẩy mạnh lĩnh vực kinh tế sinh học tại Việt Nam. Mô hình tăng trưởng của nền kinh tế sinh học phải chuyển dịch theo chiều sâu, dựa trên tri thức, đổi mới sáng tạo và giá trị gia tăng cao.

Mặc dù tiềm năng rộng mở, các mục tiêu kinh tế sinh học tại Việt Nam đang gặp không ít điểm nghẽn nằm ở cơ chế, chính sách tài chính và định giá tài sản trí tuệ. Ngoài ra, các quy định pháp luật về quản lí, định giá và chuyển giao tài sản trí tuệ trong các cơ quan nghiên cứu công lập vẫn khiến các nhà khoa học và các viện trường lúng túng, thậm chí e ngại rủi ro pháp lí khi tiến hành hợp tác thương mại hóa với khối doanh nghiệp. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh vẫn quen với việc nhập khẩu công nghệ nước ngoài hoặc sử dụng phương thức sản xuất truyền thống, thiếu niềm tin vào năng lực của các nhà khoa học trong nước…

Theo PGS TS Tiến, để giải quyết những điểm nghẽn nêu trên, đòi hỏi phải có sự chung tay hành động đồng bộ từ cơ quan quản lí nhà nước, viện trường và cộng đồng doanh nghiệp thông qua một hệ thống giải pháp toàn diện. Trước hết, cần hoàn thiện khuôn khổ pháp lí về sở hữu trí tuệ, trao quyền tự chủ thực chất cho các viện nghiên cứu và trường đại học, quyết định chuyển giao hoặc góp vốn bằng tài sản trí tuệ… Ngoài ra, cần có các cơ chế tài chính ưu đãi, quỹ hỗ trợ rủi ro cho hoạt động nghiên cứu ứng dụng và thương mại hóa công nghệ sinh học…

Bên cạnh đó, việc xây dựng và củng cố hệ sinh thái kết nối cung – cầu công nghệ thông qua các sàn giao dịch công nghệ, các trung tâm ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp sinh học là điều kiện tiên quyết để rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm ra thị trường thương mại.

Theo khuyến nghị từ các chuyên gia đầu ngành, để khơi thông nguồn lực kinh tế sinh học, Việt Nam cần có những chính sách đặc thù nhằm thúc đẩy mạnh mẽ quá trình thương mại hóa các sản phẩm nghiên cứu sinh học, coi doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đồng thời thiết lập các hành lang pháp lí thông thoáng để thu hút các quỹ đầu tư mạo hiểm vào lĩnh vực công nghệ sinh học còn nhiều tiềm năng…

Hà Phương