CEPA thúc đẩy thương mại Việt Nam – UAE bước vào giai đoạn mới

Với các cam kết mở cửa thị trường và tạo thuận lợi thương mại, CEPA được kỳ vọng giúp doanh nghiệp Việt Nam mở rộng xuất khẩu, đầu tư và đa dạng hóa thị trường.

Từ thị trường tiềm năng đến không gian hợp tác toàn diện

Trong nhiều năm, UAE luôn được đánh giá là một trong những đối tác thương mại quan trọng của Việt Nam tại khu vực Trung Đông. Không chỉ sở hữu sức mua lớn, quốc gia này còn là trung tâm trung chuyển hàng hóa, tài chính và logistics của khu vực Vùng Vịnh, kết nối thuận lợi với Trung Đông, châu Phi và Nam Á.

Tuy nhiên, quan hệ thương mại giữa hai nước trước đây chủ yếu dựa trên hoạt động mua bán hàng hóa truyền thống. Những rào cản về thuế quan, thủ tục thương mại và khả năng tiếp cận thị trường vẫn là yếu tố khiến nhiều doanh nghiệp Việt Nam chưa khai thác hết tiềm năng của thị trường này.

Hiệp định CEPA mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng xuất khẩu và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực.

Việc Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Việt Nam – UAE (CEPA) chính thức có hiệu lực từ ngày 3/2/2026 đã tạo ra bước chuyển quan trọng trong quan hệ kinh tế giữa hai nước. Với 18 chương cùng nhiều cam kết toàn diện về thương mại hàng hóa, thương mại dịch vụ, đầu tư, hải quan, quy tắc xuất xứ, hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT), các biện pháp kiểm dịch động thực vật (SPS), sở hữu trí tuệ và nhiều lĩnh vực khác, CEPA thiết lập khuôn khổ hợp tác dài hạn, minh bạch và ổn định hơn cho cộng đồng doanh nghiệp.

Một trong những điểm đáng chú ý là hiệp định xóa bỏ ngay thuế quan đối với hơn 95% số dòng hàng hóa đủ điều kiện xuất xứ của hai nước, đồng thời tạo lộ trình tiếp tục mở cửa thị trường đối với nhiều nhóm hàng còn lại. Bên cạnh ưu đãi thuế, CEPA còn đơn giản hóa thủ tục hải quan, tăng tính minh bạch trong quản lý thương mại và thúc đẩy hợp tác tạo thuận lợi thương mại.

Điều này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam đang đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống trước những biến động của kinh tế và địa chính trị toàn cầu.

Quan trọng hơn, UAE không chỉ là điểm đến của hàng hóa Việt Nam mà còn là “cửa ngõ” để doanh nghiệp tiếp cận các thị trường thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC), Trung Đông và châu Phi. Đây được xem là một trong những giá trị chiến lược lớn nhất mà CEPA mang lại.

Theo ông Trương Xuân Trung, Tham tán Thương mại, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại UAE, lợi thế của UAE không chỉ nằm ở quy mô thị trường mà còn ở vị trí trung chuyển của khu vực. “UAE không chỉ là thị trường tiêu thụ mà còn là trung tâm trung chuyển của khu vực. Hàng hóa nhập khẩu vào một nước GCC có thể tiếp tục lưu thông sang các nước GCC khác mà không phải nộp thuế lần thứ hai. Đây là lợi thế rất lớn để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị trường nếu biết tận dụng hiệu quả CEPA”, ông Trương Xuân Trung cho biết.

Biến dư địa thành cơ hội bằng năng lực đáp ứng cam kết

CEPA mở ra dư địa phát triển mới, nhưng việc chuyển hóa các cam kết thành lợi ích thực tế vẫn phụ thuộc vào khả năng đáp ứng các điều kiện của hiệp định và mức độ chủ động của doanh nghiệp.

Trong đó, quy tắc xuất xứ được xem là “tấm vé” để hàng hóa được hưởng ưu đãi thuế quan. Để triển khai các cam kết của hiệp định, Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư số 24/2026/TT-BCT quy định quy tắc xuất xứ hàng hóa trong khuôn khổ CEPA.

Theo quy định, hàng hóa chỉ được hưởng thuế suất ưu đãi khi đáp ứng các tiêu chí về xuất xứ theo hiệp định. Đối với hàng hóa không có xuất xứ thuần túy, việc xác định xuất xứ được thực hiện dựa trên các tiêu chí như chuyển đổi mã số hàng hóa (CTH) hoặc hàm lượng giá trị khu vực (QVC) tối thiểu 35% giá xuất xưởng.

Thông tư cũng quy định các hình thức chứng nhận xuất xứ gồm C/O mẫu UAE-VN, chứng từ tự chứng nhận xuất xứ của nhà xuất khẩu được phê duyệt hoặc tự chứng nhận đối với lô hàng có giá trị không quá 500 USD. Đây là cơ sở để cơ quan hải quan xem xét áp dụng mức thuế ưu đãi theo CEPA.

Bên cạnh quy tắc xuất xứ, doanh nghiệp cần đầu tư mạnh hơn vào việc đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, yêu cầu kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc và đặc biệt là các tiêu chuẩn Halal đối với nhóm thực phẩm, đồ uống và nông sản nếu muốn mở rộng thị phần tại UAE cũng như nhiều quốc gia Hồi giáo khác.

Nhìn từ thực tiễn thị trường UAE, ông Trương Xuân Trung nhận định, các tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu về phát triển bền vững sẽ ngày càng trở thành điều kiện quan trọng để hàng hóa Việt Nam mở rộng thị phần. “Doanh nghiệp cần chủ động về chứng nhận Halal, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và bao bì sinh học. Đây đều là những yêu cầu ngày càng được thị trường UAE và nhiều quốc gia Hồi giáo coi trọng”, ông Trương Xuân Trung nhấn mạnh.

Một điểm đáng chú ý khác là CEPA không chỉ tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu mà còn mở rộng cơ hội hợp tác đầu tư, logistics, dịch vụ và phát triển chuỗi cung ứng. Đối với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực nông sản, thực phẩm chế biến, đồ gỗ, dệt may hay điện tử, việc xây dựng kho ngoại quan, trung tâm phân phối hoặc hợp tác với các doanh nghiệp logistics tại UAE có thể giúp nâng cao khả năng tiếp cận toàn bộ khu vực Trung Đông và châu Phi, thay vì chỉ tập trung vào một thị trường đơn lẻ.

Trong bối cảnh xung đột và biến động địa chính trị tại Trung Đông vẫn diễn biến phức tạp, doanh nghiệp cũng cần chủ động theo dõi rủi ro về vận tải, chi phí logistics, bảo hiểm hàng hóa và các thay đổi trong chuỗi cung ứng để có phương án ứng phó phù hợp. Việc tận dụng CEPA vì thế không chỉ là khai thác ưu đãi thuế quan mà còn đòi hỏi chiến lược thị trường, năng lực quản trị rủi ro và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.